Ewaluacja ex-post. Teoria i praktyka badawcza Środowisko i warsztat ewaluacji Ewaluacja wobec wyzwań stojących przed Wykorzystanie techniki propensity score matching
Evaluation in the Making. Ewaluacja w strategicznym zarządzaniu publicznym. Evaluation at strategic level of governance. Ocena wpływu i prognozowanie efektów w badaniach ewaluacyjnych.
  (R)ewaluacja. Poszukiwanie nowych metod oceny efektów. (R)ewaluacja 2. Wiedza w działaniu. Wyd. 2014  


EWALUACJA
to ocena wartości programu lub projektu w oparciu o określone kryteria. Ewaluacja dotyczy programów sektora publicznego, których wartość nie jest bezpośrednio weryfikowana przez rynek, jak ma to miejsce w sektorze prywatnym. Działania ewaluacyjne mają służyć następującym celom: 

  • poprawie efektywności i skuteczności interwencji publicznych,
  • zwiększaniu przejrzystości oraz promowaniu działań podejmowanych przez instytucje publiczne,
  • kształtowaniu kierunków działania sektora publicznego,
  • poznawaniu mechanizmów funkcjonowania programów.

Badanie ewaluacyjne jest procesem, w którym zleceniodawca, zleceniobiorca i zainteresowani rezultatami biorą aktywny udział. Kluczowe dla badania jest wspólne ustalenie zakresu kryteriów ewaluacyjnych, pośród których najważniejsze to: 

  • skuteczność (effectiveness) – pozwala określić, czy osiągnięto zakładane cele
  • efektywność (efficiency) – polega na porównaniu zaangażowanych zasobów z osiągnięciami na poziomie produktów, rezultatów lub oddziaływania programu
  • trafność (relevance) – pozwala ocenić zgodność celów programu z potrzebami sektora czy regionu
  • użyteczność (utility) – polega na porównaniu potrzeb sektora z osiągnięciami danego programu
  • trwałość (sustainability) – polega na określeniu trwałości efektów programu po zakończeniu jego finansowania.

Na ich podstawie ewaluatorzy układają pytania ewaluacyjne i szukają informacji do analizy. Efektem pracy jest raport ewaluacyjny, którego wnioski i rekomendacje służą do refleksji nad programem. Ewaluacja jest użyteczna, gdy jej wyniki zostaną wdrożone.

Ewaluacje dzielą się według wielu kluczy. Jednym z nich jest termin przeprowadzania badania względem programu. Możemy wyróżnić: 

  • ewaluację formatywną (ex-ante): przeprowadzana jest przed realizacją programu dla udoskonalenia dokumentów programowych, a zatem samych programów. Ewaluacja ex-ante jest podstawą do przygotowania ostatecznych wersji założeń programu.
  • ewaluację okresową: przeprowadzana jest w trakcie wdrażania programu, np. w funduszach strukturalnych w połowie okresu programowania (ewaluacja mid-term). Jej efektem jest wstępna ocena interwencji i dostarczenie informacji do przygotowania dokumentów dla następnego okresu programowania.
  • ewaluację bieżącą (on-going): przeprowadzana jest w trakcie wdrażania programu, jednak w przeciwieństwie do ewaluacji mid-term nie jest określony dokładny moment jej realizacji. Ewaluacja on-going przeprowadzana jest np. w przypadku, gdy monitorowanie ujawniło odchylenia od założonych wartości wskaźników. Jej efektem jest identyfikacja barier realizacji celów.
  • ewaluację końcową (ex-post): przeprowadzana jest po zakończeniu wdrażania programu (nie pózniej niż trzy lata) i służy dostarczeniu informacji o efektach interwencji.

W zależności od sposobu przeprowadzenia badania możemy wyróżnić: 

  • ewaluację wewnętrzną

    realizowaną przez instytucję wdrażającą lub nadzorującą dany program.
    W Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości ewaluacja jest wpisana w zakres działań Sekcji Ewaluacji (Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności). Jednostka ta prowadzi własne badania ewaluacyjne w odniesieniu do wybranych programów wdrażanych przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, a także zamawia zewnętrzne ekspertyzy w zakresie ewaluacji. 

  • ewaluację zewnętrzną

    zlecaną instytucji niezależnej, najczęściej w drodze przetargu.